Κάποτε ένας τύπος είχε δανειστεί χρήματα από έναν γνωστό του, υποσχόμενος να τα επιστρέψει σύντομα. Όταν όμως έφτασε η μέρα της πληρωμής, ο οφειλέτης άρχισε τις φιλοσοφίες για να γλιτώσει τα λεφτά. Του είπε λοιπόν:
«Κοίτα, αν προσθέσεις έστω και ένα πετραδάκι σε έναν σωρό, ο σωρός αλλάζει και γίνεται ένας άλλος. Το ίδιο συμβαίνει και με εμάς τους ανθρώπους. Εφόσον κάθε στιγμή αλλάζουμε, εγώ δεν είμαι πια ο ίδιος άνθρωπος που δανείστηκε από σένα χτες. Επομένως, δεν σου χρωστάω τίποτα».
Ο δανειστής, χωρίς να πει κουβέντα, άρχισε να τον δέρνει αλύπητα. Όταν την επόμενη μέρα ο οφειλέτης τον έσυρε στο δικαστήριο γεμάτος μώλωπες, ο δανειστής στάθηκε μπροστά στους δικαστές και είπε με απόλυτη ηρεμία:
«Εγώ δεν τον άγγιξα. Εκείνος που τον έδειρε χτες ήταν κάποιος άλλος. Εγώ σήμερα είμαι ένας καινούργιος άνθρωπος, οπότε δεν φέρω καμία ευθύνη».
Η ιστορία πίσω από το ανέκδοτο
Αυτή η πανέξυπνη ιστορία δεν είναι απλώς ένα αρχαίο αστείο, αλλά η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά σε ένα από τα μεγαλύτερα φιλοσοφικά αινίγματα: το πρόβλημα της προσωπικής ταυτότητας.
Ποιος το είπε: Η παλαιότερη πηγή είναι ο Επίχαρμος (5ος αι. π.Χ.), ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της αρχαίας κωμωδίας.
Γιατί το είπε: Ο Επίχαρμος ήθελε να σατιρίσει τη θεωρία του Ηρακλείτου («τα πάντα ρέουν»). Σύμφωνα με αυτήν, εφόσον όλα αλλάζουν συνεχώς, τίποτα δεν παραμένει το ίδιο ούτε για μια στιγμή. Ο κωμικός ποιητής πήρε αυτή τη βαθιά φιλοσοφική ιδέα και την εφάρμοσε στην καθημερινότητα, δείχνοντας πώς ένας επιτήδειος θα μπορούσε να τη χρησιμοποιήσει για να αποφύγει τα χρέη του.
Το φιλοσοφικό παράδοξο: Είναι γνωστό ως ο «Αυξανόμενος Λόγος» (Growing Argument). Θέτει το ερώτημα: Αν τα κύτταρά μας, οι σκέψεις μας και το σώμα μας αλλάζουν με τον καιρό, παραμένουμε ηθικά και νομικά υπεύθυνοι για τις πράξεις του «παλιού» μας εαυτού;
Βιβλιογραφικές Πηγές:
Πλούταρχος, Ηθικά: Συγκεκριμένα στο έργο Περί των υπό του θείου βραδέως τιμωρουμένων (559), όπου αναλύεται η συνέχεια της ηθικής ευθύνης.
Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Φιλοσόφων: Στο βιβλίο III, όπου παρατίθενται αποσπάσματα του Επίχαρμου σχετικά με τη μεταβολή και την ταυτότητα.
Diels-Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker: Η επίσημη συλλογή των αποσπασμάτων των προσωκρατικών φιλοσόφων και ποιητών (Απόσπασμα 2).
