Στη λαϊκή παράδοση των ναυτικών μας και στη λογοτεχνική πένα του Ανδρέα Καρκαβίτσα (στο εμβληματικό διήγημα από τα «Λόγια της Πλώρης»), το Γιούσουρι δεν είναι απλώς ένα σπάνιο μαύρο κοράλλι. Είναι μια ζωντανή, μοχθηρή οντότητα, ένα «στοιχειό» του βυθού που φυλάει τα μυστικά της αβύσσου.

Στο διήγημα, το Γιούσουρι περιγράφεται ως ένα δέντρο του βυθού με ασυνήθιστη μορφή, που σαλεύει στα σκοτεινά νερά. Δεν πεθαίνει, δεν καταστρέφεται και δεν λυπάται κάνεναν απ’ όσους έχουν την απρονοησία να κολυμπήσουν μέσα στην ακτίνα που απλώνονται τα κλαδιά του.

Μονάχα όταν καμιά φορά το βρίσκουν να κοιμάται, οι πιο γενναίοι από τους δύτες και τους σφουγγαράδες, του κόβουν ένα κομμάτι κι απ’ αυτό φτιάχνουν πίπες και κομπολόγια με μισο-μαγικές ικανότητες.

Τι συμβολίζει αυτή η λαϊκή παράδοση;

Το Γιούσουρι λειτουργεί ως ένας πολυεπίπεδος συμβολισμός στη συλλογική μνήμη των ανθρώπων της θάλασσας:

• Η απληστία και η ύβρις: Συμβολίζει τον πειρασμό του εύκολου ή του μεγάλου πλούτου. Ο άνθρωπος που προσπαθεί να αποσπάσει βίαια από τη φύση κάτι που δεν του ανήκει, διαπράττει «ύβριν» και κάποιες φορές έρχεται αντιμέτωπος με τη νέμεση.

• Το Δέος για το Άγνωστο: Η θάλασσα για τον ναυτικό και τον σφουγγαρά της εποχής ήταν ένας κόσμος ανεξερεύνητος και τρομακτικός. Το Γιούσουρι προσωποποιεί τους κινδύνους του βυθού (τη νόσο των δυτών, τα ρεύματα και το τι παραμονεύει στο σκοτάδι).

• Η εκδικητική φύση: Αντίθετα με άλλα πλάσματα όπως π.χ. οι νεράιδες που συχνά έχουν μια ρομαντική χροιά, το Γιούσουρι είναι σκοτεινό και άκαμπτο. Αντιπροσωπεύει τη φύση που δεν δαμάζεται και που, όταν την παραβιάζεις, σε «στοιχειώνει» ή σε αφανίζει.

• Η συνεχής υπεθύμιση: Όπως και άλλες παρόμοιες ιστορίες, σκοπό έχει να κρατά τον άνθρωπο σε εγρήγορση. Ο δραματικός τόνος με φράσεις όπως «το Γιούσουρι είναι το αίμα της θάλασσας που πέτρωσε» κάνει τη διήγηση πιο ευμνημόνευτη. Και πιο ενδιαφέρουσα.

Εάν θέλετε να διαβάσετε ολόκληρο το διήγημα (και μάλιστα σε πολυτονικό) κάντε ένα κλικ στον σύνδεσμο.