Το παραδοσιακό αποκριάτικο τραγούδι «Έλα βρε Χαραλάμπη να σε παντρέψουμε» ακούγεται εδώ και δεκαετίες σε γλέντια, καρναβάλια και σχολικές γιορτές, συνοδευόμενο συνήθως από γέλια, χορό και πειράγματα.
Στην επιφάνεια το «Έλα βρε Χαραλάμπη» μοιάζει με ένα εύθυμο τραγούδι, γεμάτο λαϊκή σπιρτάδα και αποκριάτικη διάθεση. Αν όμως σταθούμε λίγο στους στίχους του, η εικόνα αλλάζει.
Η πρώτη στροφή πάει καλά. Έλα βρε Χαραλάμπη να σε παντρέψουμε, να φάμε και να πιούμε και να χορέψουμε. Ωραίο πράγμα ο γάμος, ωραίο και το γλέντι. Τα ζόρια ξεκινούν με την επόμενη.
-Δεν τη θέλω -Θα την πάρεις. Δεν ρωτάνε τον Χαραλάμπη αν επιθυμεί να παντρευτεί. Του το ανακοινώνουν. Ο γάμος παρουσιάζεται ως ειλημμένη απόφαση τρίτων, με τη νύφη έτοιμη.
Ο «γαμπρός» προσπαθεί να τους λογικέψει λέγοντας «Τι καμώματα είναι τούτα, με το ζόρι παντρειά». Ο λαός (ή μάλλον ο όχλος) έχει ήδη αποφασίσει. Και όχι απλώς έχει αποφασίζει, γνωρίζει ότι η «νύφη» είναι ακατάλληλη και διασκεδάζει μ’ αυτό.
-Έλα βρε Χαραλάμπη κι είναι νοικοκυρά, σκουπίζει ξεσκονίζει τον χρόνο μια φορά.
-Έλα βρε Χαραλάμπη μη γίνεσαι κουτός θα πάρεις κοριτσάκι εξηνταδυό χρονώ.
Στις σύγχρονες αναγνώσεις τέτοιων πρακτικών, η συζήτηση –δικαίως– εστιάζει συχνά στη θυματοποίηση των κοριτσιών, που για αιώνες εξαναγκάζονταν σε γάμους χωρίς επιλογή.
Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα να παραβλέπεται μια λιγότερο συζητημένη πλευρά: ότι και τα αγόρια, όπως ο Χαραλάμπης, μπορούσαν επίσης να παντρευτούν με το ζόρι.
Ο ανδρικός ρόλος παρουσιαζόταν ως «υποχρέωση»: να παντρευτεί, να συντηρήσει, να συνεχίσει το όνομα και την περιουσία της οικογένειας. Η άρνηση δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτή και συχνά αντιμετωπιζόταν ως ανωριμότητα ή ντροπή.
Η αποκριάτικη μορφή του τραγουδιού λειτουργεί ως κάλυμμα. Το χιούμορ, η υπερβολή και ο ρυθμός μετατρέπουν μια κοινωνική πραγματικότητα –σήμερα προβληματική– σε κάτι «αστείο» και αποδεκτό.
Το σατιρικό ύφος αποκαλύπτει πρακτικές και νοοτροπίες που αλλιώς θα έμεναν ασχολίαστες, χωρίς όμως να κάνει τίποτε παραπάνω. Εμείς τα είπαμε οπότε κάναμε το χρέος μας, ο Χαραλάμπης ας κόψει το λαιμό του.
Ίσως τελικά το τραγούδι αυτό να μας υπενθυμίζει κάτι απλό αλλά κρίσιμο: ότι η παράδοση δεν ήταν πάντα δίκαιη και ότι η έλλειψη ελευθερίας δεν είχε φύλο, ακόμα κι αν εκδηλωνόταν με διαφορετικούς τρόπους.
Και αυτό είναι ένα μήνυμα που αξίζει να ακουστεί, ακόμα και μέσα στον θόρυβο της Αποκριάς.
Για περισσότερα «αθώα» τραγούδια με σκοτεινό περιεχόμενο κάντε κλικ εδώ.
