Στο διήγημα «The Monsters» (Τέρατα) του Αμερικανού συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Robert Sheckley, γνωρίζουμε έναν μακρινό πλανήτη κατοικημένο από νοήμονα, ερπετόμορφα όντα με μια ιδιότυπη κοινωνική οργάνωση.
Στα «Τέρατα», τα αρσενικά σκοτώνουν τις συντρόφους τους σε τακτά χρονικά διαστήματα, αντικαθιστώντας τες με άλλες από ένα κοινόβιο που μενουν τα θηλυκά. Όταν ένα διαστημόπλοιο από τη Γη φτάνει στον πλανήτη, οι άνθρωποι σοκάρονται από αυτή την πρακτική και επιχειρούν να την εμποδίσουν.
Έρχονται όμως αντιμέτωποι με μια απρόσμενη αντίδραση: οι ίδιες οι θηλυκές υπερασπίζονται με ακόμη μεγαλύτερη λύσσα το δικαίωμά τους να διατηρηθεί η καθιερωμένη τάξη. Μπροστά στην αδυναμία τους να αλλάξουν αυτή την κοινωνία, οι Γήινοι εγκαταλείπουν τον πλανήτη. Και η ζωή συνεχίζεται.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική δύναμη του διηγήματος. Ο Sheckley δεν περιγράφει απλώς μια παράλογη κοινωνία, αλλά έναν μηχανισμό που έχει καταφέρει να μετατρέψει την ίδια του την παραδοξότητα σε κανονικότητα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι θηλυκές δεν υπερασπίζονται απλώς μια παράδοση. Έχουν μεγαλώσει μέσα σε ένα συγκεκριμένο σύστημα αξιών, έχουν μάθει να αντιλαμβάνονται τη θέση τους ως φυσική και αυτονόητη και, τελικά, αντιμετωπίζουν κάθε απόπειρα ανατροπής του ως απειλή. Η αλλαγή δεν εμφανίζεται στα μάτια τους ως απελευθέρωση, αλλά ως διατάραξη της τάξης που γνωρίζουν.
Για τα ιθαγενή πλάσματα του πλανήτη, τα τέρατα είναι οι «άλλοι» που ήρθαν από μακριά να τους πάρουν τα ιερά και τα όσια.
Αυτό συνδέεται με την έννοια των προσαρμοστικών προτιμήσεων: όταν οι δυνατότητες ενός ανθρώπου περιορίζονται επί μακρόν από το περιβάλλον του, μπορεί σταδιακά να προσαρμόσει ακόμη και τις επιθυμίες του σε αυτούς τους περιορισμούς. Δεν υπερασπίζεται απαραίτητα αυτό που τον ωφελεί, αλλά αυτό που έχει μάθει να θεωρεί φυσιολογικό.
Ένα σύστημα εξουσίας δεν χρειάζεται πάντοτε να επιβάλλεται με τη βία, όταν έχει καταφέρει να ενσωματωθεί στη συνείδηση εκείνων που το υφίστανται. Η μεγαλύτερη νίκη του δεν είναι η υπακοή, αλλά η μετατροπή της υπακοής σε πεποίθηση.
Ίσως, τελικά, η πιο δύσκολη μορφή χειραφέτησης να μην είναι η ανατροπή ενός καταπιεστικού συστήματος, αλλά η συνειδητοποίηση ότι αυτό που θεωρούσαμε φυσική τάξη πραγμάτων δεν ήταν ποτέ μονόδρομος.









